در طبیعت گم شدن همیشه به معنی دور شدن زیاد از مسیر نیست. گاهی فقط چند پیچ اشتباه در یک جنگل، یا چند دقیقه حرکت در جهت غلط در کوهستان کافی است تا دیگر ندانید دقیقاً کجا هستید. در چنین شرایطی مهمترین مهارت، جهتیابی است.
بسیاری از افراد به تلفن همراه و GPS وابسته شدهاند، اما در طبیعت همیشه نمیتوان به این ابزارها اعتماد کرد. باتری تمام میشود، آنتن قطع میشود یا دستگاه آسیب میبیند. به همین دلیل یاد گرفتن روشهای ساده جهتیابی میتواند در شرایط اضطراری بسیار حیاتی باشد.
در این مقاله یاد میگیرید چگونه با استفاده از خورشید، ستارهها، قطبنما و حتی نشانههای طبیعی مسیر خود را در طبیعت پیدا کنید.
قبل از هر چیز: اگر فکر میکنید گم شدهاید
اگر احساس کردید مسیر را گم کردهاید، اولین کار این نیست که سریع شروع به حرکت کنید. حرکت بیهدف معمولاً باعث میشود بیشتر از مسیر اصلی دور شوید.
در چنین شرایطی ابتدا آرامش خود را حفظ کنید و موقعیتتان را بررسی کنید. اگر نمیدانید در چنین شرایطی چه کارهایی باید انجام دهید، پیشنهاد میکنیم ابتدا مقاله «اگر در طبیعت گم شدیم چه کار کنیم؟» را بخوانید که مراحل اولیه مدیریت این وضعیت را توضیح میدهد.
بعد از آن، مرحله بعدی پیدا کردن جهت درست است.
سادهترین روشهای جهتیابی در طبیعت
انسانها هزاران سال قبل از اختراع GPS در طبیعت سفر میکردند و مسیر خود را پیدا میکردند. بسیاری از این روشها هنوز هم قابل استفاده هستند.
مهمترین روشهای جهتیابی عبارتاند از:
- استفاده از خورشید
- جهتیابی با ستارهها
- استفاده از قطبنما
- استفاده از نشانههای طبیعی محیط
دانستن حتی یکی از این روشها میتواند در شرایط اضطراری بسیار کمککننده باشد.
جهتیابی با خورشید
خورشید یکی از سادهترین ابزارهای طبیعی برای پیدا کردن جهت است.
به طور کلی:
- خورشید از شرق طلوع میکند
- در جنوب آسمان به بالاترین نقطه میرسد
- در غرب غروب میکند
البته این جهتها کاملاً دقیق نیستند، اما برای تشخیص تقریبی مسیر بسیار مفیدند.
روش ساده با سایه
یک روش ساده این است:
- یک چوب نسبتاً صاف را در زمین فرو کنید.
- نوک سایه چوب را روی زمین علامت بزنید.
- حدود 15 تا 20 دقیقه صبر کنید.
- محل جدید سایه را دوباره علامت بزنید.
خطی که بین این دو نقطه ایجاد میشود تقریباً جهت شرق به غرب را نشان میدهد.
نقطه اول غرب و نقطه دوم شرق است.
جهتیابی با ستارهها
در شب، آسمان میتواند بهترین راهنمای شما باشد.
مهمترین ستاره برای جهتیابی ستاره قطبی است.
ویژگی مهم ستاره قطبی این است که تقریباً همیشه جهت شمال واقعی را نشان میدهد.
چگونه ستاره قطبی را پیدا کنیم؟
برای پیدا کردن آن میتوانید از صورت فلکی دب اکبر کمک بگیرید.
دو ستاره لبه این صورت فلکی را اگر در ذهن ادامه دهید، به ستارهای روشن میرسید که همان ستاره قطبی است. وقتی آن را پیدا کنید، روبهروی آن شمال قرار دارد.
جهتیابی با قطبنما
قطبنما یکی از دقیقترین و سادهترین ابزارهای جهتیابی است. به همین دلیل بسیاری از طبیعتگردان و کوهنوردان همیشه یک قطبنما در تجهیزات خود دارند.
نحوه کار آن ساده است:
- عقربه قطبنما همیشه به سمت شمال مغناطیسی اشاره میکند.
- با دانستن جهت شمال، میتوانید شرق، غرب و جنوب را هم تشخیص دهید.
مزیت قطبنما این است که:
- سبک است
- باتری نیاز ندارد
- در اکثر شرایط قابل استفاده است
به همین دلیل داشتن یک قطبنما در کیف تجهیزات طبیعتگردی همیشه توصیه میشود.
جهتیابی با نشانههای طبیعی
گاهی حتی بدون ابزار هم میتوان از محیط اطراف برای پیدا کردن جهت کمک گرفت. البته این روشها همیشه صددرصد دقیق نیستند، اما در نبود ابزار میتوانند کمککننده باشند.
رشد خزهها
در بسیاری از مناطق مرطوب، خزهها بیشتر در سمت شمالی درختان یا سنگها رشد میکنند، چون آن سمت کمتر نور مستقیم خورشید دریافت میکند.
با این حال این قانون همیشه قطعی نیست و باید با احتیاط از آن استفاده کرد.
شیب زمین و مسیر آب
آب معمولاً به سمت درهها و مناطق پایینتر حرکت میکند. اگر در کوهستان هستید، دنبال کردن مسیر یک جویبار میتواند در نهایت شما را به مناطق پایینتر، جادهها یا روستاها برساند.
مسیرهای حیوانات
مسیرهای مشخصی که حیوانات استفاده میکنند گاهی به منابع آب یا مناطق باز منتهی میشوند. البته نباید کاملاً به این مسیرها اعتماد کرد.
اگر هیچ ابزاری نداشتیم چه کار کنیم؟
اگر قطبنما یا GPS ندارید، بهترین کار این است که:
- مسیر طی شده را به یاد بیاورید
- به نشانههای محیط توجه کنید
- از خورشید یا ستارهها کمک بگیرید
- از حرکت سریع و بیهدف خودداری کنید
حرکت بدون برنامه در طبیعت میتواند باعث شود بیشتر از مسیر اصلی دور شوید.
ابزارهایی که جهتیابی در طبیعت را آسانتر میکنند
اگر زیاد به طبیعت میروید، داشتن چند وسیله ساده میتواند جهتیابی را بسیار آسانتر کند.
مهمترین آنها عبارتاند از:
- قطبنما
- نقشه منطقه
- GPS دستی
- ساعتهای دارای قطبنما
- دوربین دوچشمی برای بررسی مسیرهای دوردست
این ابزارها بهخصوص در مناطق کوهستانی یا جنگلی میتوانند بسیار مفید باشند.
چند اشتباه رایج در جهتیابی
بعضی اشتباهات میتوانند شرایط را بدتر کنند.
یکی از رایجترین اشتباهات این است که افراد بعد از گم شدن بدون برنامه شروع به حرکت سریع میکنند. این کار معمولاً باعث میشود مسیر را بیشتر گم کنند.
اشتباه دیگر اعتماد کامل به یک نشانه طبیعی است. بهتر است همیشه چند روش مختلف را با هم بررسی کنید.
جمعبندی
جهتیابی یکی از مهمترین مهارتهای بقا در طبیعت است. دانستن روشهای سادهای مثل استفاده از خورشید، ستارهها، قطبنما و نشانههای محیط میتواند در شرایط اضطراری بسیار کمککننده باشد.
اگر اهل طبیعتگردی، کوهنوردی یا سفر به مناطق بکر هستید، بهتر است قبل از هر سفر این مهارتها را یاد بگیرید و تجهیزات پایه جهتیابی را همراه داشته باشید.
گاهی همین دانش ساده میتواند تفاوت بین یک تجربه سخت و یک موقعیت خطرناک باشد.